Avtomobiliniz Gömrükdə İlişib Qalıb: Yeni Qaydaya Görə Neçə Vaxtınız Var?

Tutaq ki, Copart və ya IAAI hərracından avtomobil uddunuz, gəmi ilə yola saldınız və maşın artıq Azərbaycan sərhədindədir. Amma sənədlərdə nəsə səhv çıxır, ya da gömrük rüsumunun məbləği gözlədiyinizdən yüksək olur və siz pulu tam yığa bilmirsiniz. Əvvəllər bu cür gecikmələr aylarla — bəzən qeyri-müəyyən müddətə — uzana bilirdi. 3 sentyabr 2026-dan etibarən vəziyyət dəyişib: artıq gömrükdə saxlanma üçün konkret, qanunla təsbit olunmuş vaxt çərçivəsi var.

Nə dəyişdi

19 iyun 2026-cı ildə Gömrük Məcəlləsinə edilən dəyişikliklər 3 sentyabr 2026-dan qüvvəyə minib. Yeniliklərdən biri məhz müvəqqəti saxlanc rejiminə aiddir — yəni sərhədi keçmiş, lakin hələ tam rəsmiləşdirilməmiş malların (o cümlədən avtomobillərin) gömrük anbarında və ya sahibinin öz anbarında saxlanma müddətinə. Yeni qaydaya görə:

• Ümumi hədd 4 aydır — mallar (o cümlədən avtomobillər) müvəqqəti saxlancda bundan artıq qala bilməz.
• Azərbaycan ərazisinə gətirilməsi qadağan olunan mallar üçün cəmi 3 sutka verilir — bu müddətdə dərhal geri aparılmalı və ya başqa proseduraya yönləndirilməlidir.
• Tez xarab olan və ya istehsal məqsədli olmayan bəzi mallar üçün gömrük orqanı daha qısa müddət (1 aya qədər) təyin edə bilər.

Müddət bitənədək əməliyyat tamamlanmazsa və ya mal başqa gömrük proseduru altına yerləşdirilməzsə, mala münasibətdə "müəyyən edilmiş qaydada sərəncam veriləcək" — yəni məsələ artıq sahibinin əlində sərbəst uzana bilməyəcək bir mərhələyə keçəcək.

4 ay bitəndə sizdə hansı seçimlər olur

Yeni qaydalar əşyanın (bizim halda — avtomobilin) sahibinə üç aydın yol göstərir:

• Rüsumu ödəyib maşını almaq — lazımi gömrük ödənişlərini edib, tələb olunan icazələri əldə edərək avtomobili rəsmiləşdirmək.
• Malı geri qaytarmaq — avtomobili olduğu yerə, yəni ixrac olunduğu ölkəyə geri göndərmək.
• Dövlətin xeyrinə könüllü imtina etmək — avtomobildən əl çəkmək.

Praktikada bu o deməkdir ki, əgər siz Copart və ya IAAI-dən uddunuz, göndərdiniz, amma sənədləşmə və ya maliyyə səbəbindən 4 aylıq pəncərədə rəsmiləşdirməni bitirə bilmirsinizsə, seçim artıq sizin əlinizdə deyil — proses avtomatik irəliləyir.

Bu, Copart/IAAI alıcıları üçün niyə xüsusilə vacibdir

Hərracdan gətirilən avtomobillərdə gecikməyə səbəb olan amillər adətən eynidir:

• Gömrük dəyərinin gözlənildiyindən yüksək çıxması — xüsusilə "salvage" və ya zədəli statuslu maşınlarda dəyərləndirmə mübahisəli ola bilər.
• Title və satış sənədlərinin (Bill of Sale, Power of Attorney) tam və ya düzgün formatda olmaması.
• VIN-lə bağlı uyğunsuzluqlar — hərrac elanı ilə real vəziyyət arasında fərq aşkarlananda, bəzən əlavə araşdırma və sənədləşmə tələb olunur.
• Pulun tam toplanmaması — xüsusilə mühərrik həcmi böyük və ya yaşı çox olan avtomobillərdə rüsum məbləği əvvəlcədən düzgün hesablanmayıbsa.

Yeni qaydada bu amillərin heç biri yox olmayıb — sadəcə onları həll etmək üçün artıq qeyri-müəyyən deyil, konkret 4 aylıq bir pəncərəniz var.

Riski necə azaltmaq olar

• Təklif verməzdən əvvəl VIN-i yoxlayın. Salvage tarixçəsi, daşqın izi və ya odometr uyğunsuzluğu barədə əvvəlcədən məlumatınız olsa, sərhəddə "sürpriz" ehtimalı azalır. Bunun üçün VIN dekoder alətimizdən istifadə edə bilərsiniz.
• Real gömrük xərcini əvvəlcədən hesablayın. Təklif verməzdən əvvəl mühərrik həcmi, buraxılış ili və yanacaq növünə əsasən dəqiq rüsum məbləğini gömrük kalkulyatorumuzla öyrənin ki, sərhəddə gözlənilməz məbləğlə üzləşməyəsiniz.
• Sənədləri əvvəlcədən hazırlayın. Title, Bill of Sale və Power of Attorney sənədlərinin tam və dəqiq olduğuna hərracdan dərhal sonra əmin olun — bu, rəsmiləşdirmə mərhələsində vaxt itkisinin qarşısını alır.
• Gecikmə yaranarsa, gözləməyin. Sualınız və ya mübahisəniz varsa, məsələni 4 aylıq müddətin sonuna saxlamaq əvəzinə, mümkün qədər tez gömrük orqanları ilə əlaqə saxlayın.

Nəticə

3 sentyabr 2026-dan qüvvəyə minən bu dəyişiklik gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi paketinin bir hissəsidir, amma diqqətdən kənarda qalan vacib bir detaldır: artıq "sonra həll edərəm" strategiyası üçün sərt bir son tarix var. Copart və ya IAAI-dən avtomobil gətirənlər üçün ən doğru yanaşma — hərracda təklif verməzdən əvvəl VIN-i yoxlamaq, real xərcləri əvvəlcədən hesablamaq və sənədləri hazır saxlamaqdır ki, 4 aylıq pəncərə heç vaxt problem yaratmasın.