Copart və ya IAAI-dən "total loss" statuslu bir avtomobili cəmi 3000-4000 dollara aldığınızı təsəvvür edin. Bill of Sale əlinizdədir, rəqəm aydın yazılıb — amma gömrükdə rüsum hesablananda birdən-birə bu rəqəmin "qəbul edilmədiyini" və xeyli yüksək bir məbləğ üzərindən hesablama aparıldığını görürsünüz. Bu təsadüf deyil — Azərbaycan gömrük qanunvericiliyinin konkret bir mexanizmindən qaynaqlanır.
Dövlət Gömrük Komitəsinin rəsmi izahına görə, gömrük dəyərini bəyannaməçi (yəni siz və ya brokeriniz) müəyyənləşdirir — amma bu dəyər "Gömrük Tarifi haqqında" Qanunun 3-cü fəsli və 18-ci maddəsinə əsasən, GATT-ın VII maddəsinin prinsiplərinə uyğun tənzimlənir. Bəyan olunan dəyər konkret, rəqəmsal və əsaslandırıcı sənədlərlə təsdiqlənməlidir — gömrük orqanı bəyannamənin dəqiqliyini yoxlamaq hüququnu özündə saxlayır.
Fərdi şəxslərin gətirdiyi avtomobillər üçün Komitənin öz tövsiyəsi isə daha konkretdir: istinad nöqtəsi kimi həmin avtomobilin Azərbaycandakı cari orta bazar satış qiyməti (gömrük ödənişləri çıxılmaqla) götürülür. Başqa sözlə, ABŞ hərracında ödədiyiniz real məbləğ deyil, həmin model və ilin Azərbaycan bazarında nə qədərə satıldığı rəqəmi gömrük məmurunun arxa planda tutduğu referens ola bilər.
Nazirlər Kabinetinin təsdiqlədiyi "Gömrük dəyərinin təyin edilməsi metodlarının tətbiqi Qaydaları"na əsasən, gömrük dəyəri ardıcıl olaraq altı metoddan biri ilə müəyyənləşdirilə bilər:
Bu altı metod Ümumdünya Ticarət Təşkilatının (GATT VII) qlobal standartına uyğundur və məntiqi ardıcıllıqla işləyir: ilk metod — sizin real ödədiyiniz qiymət — yalnız kifayət qədər sənədlə təsdiqlənərsə qəbul olunur. Sənədləşmə zəif və ya qiymət "qeyri-adi aşağı" görünərsə, gömrük orqanı sonrakı metodlara keçə bilər — nəticədə isə bazar referensinə yaxın bir rəqəm üzərindən rüsum hesablanır.
Copart və IAAI-dən alınan "salvage" və ya "total loss" statuslu avtomobillər, zədəli olduğu üçün, həmin model və ilin normal bazar qiymətindən 3-5 dəfə aşağı satıla bilir. Bu, hərrac bazarında tamamilə normal haldır — amma gömrük məmuru üçün "qeyri-adi aşağı qiymət" kimi görünə bilər, xüsusilə sənədlərdə zədə statusu aydın göstərilməyibsə.
Odur ki, Bill of Sale-dəki rəqəm təkbaşına kifayət deyil. Hesabat terminləri lüğətimizdə izah etdiyimiz kimi, "Salvage", "Total Loss" və ya "Parts Only" statusunu göstərən tam sənədləşmə (hərrac invoysu, zədə hesabatı, şəkillər) — real ödədiyiniz aşağı qiyməti əsaslandırmaq üçün ən güclü sübutdur.
Gömrük dəyəri sadəcə "nə qədər ödədiniz" sualına verilən cavab deyil — sənədləşmənin gücü ilə birbaşa bağlı bir hesablamadır. Hərracdan aşağı qiymətə aldığınız avtomobilin bu aşağı qiymətinin gömrükdə də "qəbul olunması" üçün, zədə və title statusunu açıq şəkildə göstərən tam sənəd paketi hazırlamaq — VIN yoxlaması qədər vacib bir addımdır.