ABŞ-dan Avtomobil İxracında Gizli Maneə: AES Bəyannaməsi və 72 Saatlıq Qayda Nə Deməkdir?

Copart və ya IAAI hərracında maşın udduqdan sonra proses bitmir — əslində, ən vacib addımlardan biri məhz bundan sonra başlayır: ABŞ hökumətinin tələb etdiyi ixrac bəyannaməsi. Çoxları bunu bilmədiyi üçün konteyner limanda gözləyir, gəmi gecikir, hətta bəzən avtomobil gəmiyə belə yüklənmir.

AES (EEI) bəyannaməsi nədir?

Automated Export System (AES) — ABŞ Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosu və Sərhəd və Gömrük Mühafizəsi (CBP) tərəfindən idarə olunan elektron sistemdir. Dəyəri 2 500 dollardan yuxarı olan hər bir avtomobilin ixracı zamanı Electronic Export Information (EEI) adlanan məlumat bu sistemə təqdim edilməlidir. Bu, 15 CFR Part 30 qaydalarına əsaslanır və Census Bürosuna ticarət statistikası, CBP-yə isə təhlükəsizlik və sanksiya yoxlaması üçün lazımdır.

Bəyannaməni adətən "USPPI" (ABŞ-dakı satıcı və ya sizin adınızdan çıxış edən broker/ekspeditor şirkəti) təqdim edir. Vacib nüans: bəyannaməni broker təqdim etsə belə, məlumatların düzgünlüyünə görə hüquqi məsuliyyət yenə USPPI-nin üzərindədir.

72 saatlıq qayda

Dəniz daşımaları üçün CBP-nin Vehicle Export Program qaydasına görə, avtomobilin əsl mülkiyyət sənədi (title) və AES bəyannaməsi gəminin yola düşməsindən ən azı 72 saat əvvəl CBP-yə təqdim olunmalıdır. Bu tələbə əməl edilmədikdə:

• Gəmi sizin avtomobili gözləmədən yola düşür və yükünüz növbəti reysə qalır;
• Limanda əlavə saxlama (demurrage) haqqı yaranır;
• Bəzi hallarda avtomobil artıq gəmiyə yüklənibsə, geri boşaldılır.

Hərracdan (Copart, IAAI, Manheim) alınan avtomobillərdə title-ın sizə və ya ekspeditor şirkətinizə çatması adətən 7-21 iş günü çəkir. Yəni gəmi tarixini planlaşdırarkən bu gecikməni də hesaba almaq lazımdır — əks halda "udduğunuz" avtomobil aylarla limanda qala bilər.

ITN nömrəsi və gəmi şirkətinin tələbi

AES sistemi bəyannaməni qəbul etdikdən sonra Internal Transaction Number (ITN) verir. Bu nömrə konosament (bill of lading) və ya eksport manifestində göstərilməlidir — əks halda gəmi şirkətinin qanuni olaraq avtomobili yükləmək hüququ yoxdur.

Ən çox rast gəlinən səhvlər

• VIN kodunda hərf/rəqəm səhvi — sənədlər arasında uyğunsuzluq yaradır;
• Bəyan olunan dəyərin real alış qiymətindən aşağı göstərilməsi (hərrac qiyməti + alıcı haqqı nəzərə alınmalıdır);
• 72 saatlıq son tarixin buraxılması;
• Yanlış təyinat ölkəsinin göstərilməsi.

Cəzalar da yüngül deyil: bəyannamə təqdim edilməməsinə görə mülki cərimə hər pozuntu üçün 10 000 dollara, qəsdən yanlış məlumat verilməsinə görə isə cinayət məsuliyyəti 250 000 dollara və həbs cəzasına qədər çata bilər.

Bu sizə nə üçün vacibdir?

Adətən bu prosesi sizin adınızdan ekspeditor və ya "shipping agent" şirkəti həyata keçirir, amma son məsuliyyət razılaşmadan asılı olaraq dəyişə bilər. Hərracda maşın seçərkən VIN-i əvvəlcədən VIN dekoder alətimizlə yoxlamaq və bütün sənədlərin (title, hərrac invoysu) VIN ilə tam uyğun olduğuna əmin olmaq, gələcək AES uyğunsuzluqlarının qarşısını alır. Avtomobil Azərbaycana çatdıqdan sonra isə gömrük rüsumlarını əvvəlcədən gömrük kalkulyatorumuzla hesablamaq faydalı olar ki, limanda gözlənilməz xərclərlə üzləşməyəsiniz.

Qısacası: hərracda "Buy It Now" düyməsini basmaq işin yalnız başlanğıcıdır. ABŞ tərəfindəki ixrac prosedurları — xüsusilə AES bəyannaməsi və 72 saatlıq qayda — düzgün idarə olunmasa, gəminizi gözlədiyinizdən daha çox gözləyə bilərsiniz.